H θεωρία του Συναισθηματικού Δεσμού – Attachment Theory – και η Θεραπεία των εξαρτήσεων!

Με πολύ ενδιαφέρον παρακολούθησα την παρουσίαση του μοντέλου της Dr Sue Johnson που οργάνωσε το Ελληνικό Δίκτυο για την Συγκινησιακά Εστιασμένη Θεραπεία(EFT) σε συνεργασία με το Αθηναϊκό Κέντρο Μελέτης του Ανθρώπου το Σάββατο 13 και Κυριακή 14 Μαΐου στο Κέντρο πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος». 

Η επιστημολογική βάση γνωστή ως attachment theory (Bowlby) πάνω στην οποία η Johnson δημιούργησε ένα σημαντικό εργαλείο δουλειάς που αφόρα κυρίως την θεραπεία  ζευγαριού με κινητοποίησε ξανά στο να δω τις εφαρμογές της γνώσης που μας παρέχει αυτή η θεωρία στην θεραπεία της εξάρτησης.

Το συντριπτικό ποσοστό των εξαρτημένων ανθρώπων που απευθύνονται σε κάποιο θεραπευτικό πλαίσιο “παραπονιούνται” για έντονα δυσλειτουργικές σχέσεις  που δεν τους ικανοποιούν και πολλές φορές δημιουργούν περισσότερα προβλήματα από όσο αξίζουν (Flores PJ 2004) . Οι Αλκοολικοί Ανώνυμοι πολλά χρόνια τώρα μιλούν   στα κείμενα τους για δυσλειτουργικές μη ικανοποιητικές σχέσεις λέγοντας χαρακτηριστικά ότι “ δεν κάνουμε σχέσεις παίρνουμε όμηρους …” . Στην πολύχρονη εμπειρία μας στο Κέντρο έχουμε διαπιστώσει ότι οι θεραπευόμενοι που έχουν καλό αποτέλεσμα στην θεραπεία τους είναι αυτοί που έχουν καταφέρει σημαντικές αλλαγές  στον τρόπο που σχετίζονται κυρίως με την ομάδα τους και το οικογενειακό περιβάλλον. Η θεωρία του αρχικού δεσμού (attachment) είναι βέβαιο ότι μπορεί να παρέχει στους επαγγελματίες που ασχολούνται με την εξάρτηση έναν χάρτη κατεύθυνσης για το τι είδους βοήθεια έχει ανάγκη ο θεραπευόμενος έτσι ώστε να μπορέσει να δημιουργήσει καινούργιες σχέσεις μέσα στις οποίες θα νιώθει ασφάλεια και ικανοποίηση . Η δουλειά του Flores (addiction as an attachment disorder) και η εφαρμογές της στην ομαδική κυρίως θεραπεία θα συζητηθούν στο επόμενο τεύχος του περιοδικού του Κέντρου «Τέλος» .   - 

Γονικά στυλ που προδιαθέτουν τα παιδιά στον αλκοολισμό

Μέσα από την κλινική δουλειά του ο Λόουσον  και οι συνεργάτες του (Lawson et.al.,1983), αναγνώρισαν τέσσερα γονικά στυλ, τα οποία πιθανόν να προδιαθέτουν παιδιά αργότερα στην ενήλικη ζωή τους, στο να εμφανίσουν προβλήματα με το αλκοόλ.

Η αναφορά γίνεται όχι σε γενετική/γονιδιακή μεταβίβαση του αλκοολισμού, αλλά καθαρά σε δυναμικές μέσα στην οικογένεια οι οποίες επηρεάζουν την εμφάνιση του αλκοολισμού. Να ποια είναι αυτά:


Αλκοολικοί γονείς. Mέσω της διαδικασίας του προτύπου τα παιδιά υιοθετούν συμπεριφορά σχετική με την χρήση.

Απέχοντες από το αλκοόλ γονείς (teetotalers). Αυτοί οι γονείς όχι μόνο απέχουν, αλλά καταδικάζουν και όσους πίνουν. Αυστηροί γονείς με πολλά πρέπει και δεν πρέπει και γενικά πολλούς ηθικούς κανόνες. Τα παιδιά κάποια στιγμή δεν μπορούν να ακολουθήσουν αυτούς   τους κανόνες και επαναστατούν. Ο πιο κοινός τρόπος είναι η χρήση.

Γονείς με υψηλές απαιτήσεις. Γονείς που έχουν βάζουν πολύ ψηλά την πήχη στα παιδιά τους μέσα σε μια προσπάθεια να ζήσουν μέσω των παιδιών ότι δεν μπόρεσαν να ζήσουν οι ίδιοι. Όλως περιέργως αυτοί οι γονείς είναι και οι ίδιου πετυχημένοι, αλλά κατά κάποιο τρόπο έχουν άλλη αντίληψη για αυτό. Τα παιδιά τους θα στραφούν στη χρήση για να τα βγάλουν πέρα με την πίεση που νοιώθουν για τον φόβο της αποτυχίας. Επίσης είναι πολύ πιθανόν για αυτά τα παιδιά αν δεν αποκτήσουν πρόβλημα χρήσης να εμφανίσουν κάποιο άλλο, πχ διατροφική διαταραχή, κατάθλιψη, χαρτοπαιξία κλπ.

Υπερπροστατευτικοί γονείς. Τα παιδιά που μεγαλώνουν με αυτήν την δυναμική ποτέ δεν καταφέρνουν να την αναπτύξουν αίσθηση προσωπικής αξίας. Παραμένουν σε μια παρατεταμένη σχέση εξάρτησης με τους γονείς τους, και έχουν μεγάλη δυσκολία να προσαρμοστούν στις αλλαγές.

Αυτό το μοντέλο, παρά τους περιορισμούς του με πρώτο και κύριο το ότι δεν προϊόν εμπεριστατωμένης κλινικής έρευνας, δεν παύει να προσφέρει μεγάλη χρηστικότητα στην κατανόηση των γονικών πρακτικών και την σχέση τους με τα προβλήματα κατάχρησης ουσιών.

Η Ιστορία της Θεραπείας της Εξάρτησης!

Θεός φυλάξει, αν πρέπει να φτιάξουμε άσυλα για τα παιδιά μας.  Αλλά Θεός φυλάξει, αν τα παιδιά μας γίνουν μέθυσοι, να μην μπορούν να βρουν άσυλο για να απομακρυνθούν από το αλκοόλ και να θεραπευτούν.

                                                                                                        Dr. Samuel B. Woodward, 1838

Διαβάστε στα επόμενα τεύχη του ¨ΤΕΛΟΥΣ¨  μια μαγευτική αλλά ταυτόχρονα και πολύ  διδακτική ιστορία. Την ιστορία της ανταπόκρισης της κοινωνίας των ΗΠΑ στον αλκοολισμό και των άλλων εθισμών. Μια ιστορία που περιλαμβάνει τις ομάδες αμοιβαίας βοήθειας που προϋπήρχαν των Αλκοολικών ανωνύμων: Washingtonians, Blue Ribon Reform Clubs, Women for Sobriety, κ.α.. Είναι η ιστορία των ινστιτούτων θεραπείας της εξάρτησης από την ίδρυση των ασύλων για αλκοολικούς, τα ινστιτούτα του Keeley, το Hazelden και το Parkside. Μια ιστορία που εμπεριέχει και περίεργες αλλά και σκοτεινές πτυχές, όπως οι εφαρμογή της υδροθεραπείας, η υποχρεωτική στείρωση αλκοολικών, η λοβοτομή, κ.α.. Ιστορία που με πολύ ζήλο κατάφερε να συγκεντρώσει ο William White, παρέχοντας σε όλους όσους βρίσκονται στον χώρο ένα θησαυρό γνώσεων και μαθημάτων, που αν τα λάβουμε υπόψη μας, πιθανόν να αποφύγουμε στο μέλλον τα ίδια λάθη. 

Εξάρτηση και Διαταραχές Προσωπικότητας

Η ύπαρξη σοβαρών διαταραχών (Axis II), σε ασθενείς με πρόβλημα εξάρτησης από το αλκοόλ ή/και τα ναρκωτικά, παρουσιάζει σοβαρές προκλήσεις και δυσκολίες όσον αφορά στην θεραπεία.  Η γνωστική θεραπεία των εξαρτήσεων, (A.T. Beck, F. D. Wright, C.F. Newman, B. S. Liese, 1993), προτείνει μια σειρά από τρόπους για την αναγνώριση αυτών των διαταραχών, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι χρήστες ουσιών συχνά πυκνά μοιάζουν να αλλάζουν ¨προσωπικότητα¨, μπερδεύοντας έτσι την κλινική τους εικόνα.  Παρόλα αυτά, είναι απόλυτα σημαντικό να αναγνωρίζεται γρήγορα ένα τέτοιο περιστατικό,  προκειμένου το θεραπευτικό πλάνο του ασθενούς να εμπεριέχει και τα ιδιαίτερα θέματα που χρειάζονται δουλειά, και να γίνει και συνολική κλινική διαχείριση των αναγκών του ασθενή.

Σε δεύτερο επίπεδο, σύμφωνα με την γνωστική θεραπεία, θα αναγνωριστούν και τα χαρακτηρολογικά θέματα του ασθενή, παρέχοντας ταυτόχρονα και την ευκαιρία να αναγνωριστούν τα ατομικά πυρηνικά πιστεύω, ή σχήματα, που αφορούν στον εαυτό του, τον κόσμο, και το μέλλον του.  Με αυτόν τον τρόπο, κάθε θεραπευτής είναι σε θέση να σχηματίζει μια ολοκληρωμένη εικόνα για το περιστατικό που έχει μπροστά του, κάτι που είναι ένα από τα πέντε βασικά στοιχεία της γνωστικής θεραπείας και που ονομάζεται Γνωστική Επινόηση του περιστατικού (Cognitive Conceptualization).

Τώρα όσο αφορά στην θεραπεία δεν υπάρχει μια και μόνη διαδρομή στην θεραπεία αυτών των περιστατικών, και συχνά πυκνά το ερώτημα μοιάζει να είναι το ίδιο: Να ασχοληθούμε πρώτα με την εξάρτηση, ή με την διαταραχή; Δεν είναι τυχαίο ότι υπάρχουν τουλάχιστον τρεις διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις και φιλοσοφίες.

Είναι όμως σημαντικό για τους θεραπευτές , προτείνει η γνωστική θεραπεία, να αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα τα αναδυόμενα θέματα, χρησιμοποιώντας την κατάλληλη βεβαίως εκπαίδευση τους, για να κατανοούν το ρόλο που παίζουν τα χαρακτηριστικά σχήματα/πηρυνικά πιστεύω του κάθε ασθενή τους, και την σύνδεση τους με τα προβλήματα που παρουσιάζονται στην θεραπεία. 

Θεραπεία της εξάρτησης και Οικογενειακή θεραπεία

Η οικογένεια κατέχει κεντρικό ρόλο στην θεραπεία κάθε προβλήματος υγείας,  μεταξύ των οποίων και η κατάχρηση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών. Η δουλειά με την οικογένεια έχει διαμορφωθεί σε βάθος χρόνου σε ένα αρκετά δυναμικό εργαλείο σε πολλές θεραπευτικές προσεγγίσεις (βλ. Kaufmann and Kaufmann 1992; McCrady and Epstein 1996), παρόλα αυτά όμως, δεν χρησιμοποιείται στο μέγιστο δυνατό βαθμό στην θεραπεία των εξαρτήσεων.  Ακόμα και σήμερα σε αρκετές χώρες, ανάμεσα τους και η Ελλάδα, η πρόκληση παραμένει η ίδια, και είναι το να μην εστιάζεται η θεραπεία αποκλειστικά στο άτομο, αλλά να μεταφερθεί σε όλη την οικογένεια καθώς και στο γενικότερο πλαίσιο στο οποίο αυτή υπάρχει και αλληλεπιδρά.

Έχουμε δύο διαφορετικές προσεγγίσεις, την θεραπεία της εξάρτησης, και την οικογενειακή θεραπεία, όπου η κάθε μια έχει και την δική της προοπτική αντίληψη σχετικά με τις εφαρμογές της θεραπείας. Για παράδειγμα, στην θεραπεία των εξαρτήσεων, ο αναγνωρισμένος ασθενής είναι το άτομο που παρουσιάζει πρόβλημα με την χρήση των ουσιών. Στην οικογενειακή θεραπεία, ο στόχος είναι να φροντιστούν οι ανάγκες των μελών ολόκληρης της οικογένειας.

Η οικογενειακή θεραπεία, εξετάζει την αλληλένδετη φύση των οικογενειακών σχέσεων, και το πώς αυτές οι σχέσεις επηρεάζουν το κάθε μέλος της με θετικό ή αρνητικό τρόπο.  Ο στόχος της οικογενειακής θεραπείας είναι να επέμβει σε αυτούς  τους πολύπλοκους τρόπους σχέσεων και να τους τροποποιήσει έτσι ώστε να προκληθούν παραγωγικές μετατοπίσεις και αλλαγές σε όλη την οικογένεια. Η οικογενειακή θεραπεία βασίζεται στις θεωρίες των συστημάτων. Συνεπώς θεωρεί ότι αλλαγές σε ένα μέλος του συστήματος μπορούν να προκαλέσουν αλλαγές και στα υπόλοιπα μέλη του, με αυτές τις αλλαγές να συνεισφέρουν είτε στην συντήρηση είτε στην λύση ενός προβλήματος.

Εδώ είναι σημαντικό να καταλάβουμε τον σύνθετο ρόλο που παίζουν οι οικογένειες στην θεραπεία της εξάρτησης. Μπορούν να εμφανιστούν σαν πηγή βοήθειας στην θεραπευτική διαδικασία, αλλά πρέπει και να διαχειριστούν τις συνέπειες της συμπεριφοράς του εξαρτημένου μέλους.  Επίσης, τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας ενώ ανησυχούν για την χρήση του εξαρτημένου μέλους και τις συνέπειες της, δεν παύουν να έχουν και δικά τους θέματα, καθώς και στόχους και επιδιώξεις στην ζωή τους. Η παροχή υπηρεσιών προς ολόκληρη την οικογένεια λοιπόν, αυξάνει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Δεν παύει όμως αυτή η πρακτική να παρουσιάζει και αρκετές προκλήσεις στα πλαίσια ή τους θεραπευτές που παρέχουν υπηρεσίες σε ολόκληρη την οικογένεια.  Η μετατόπιση από το άτομο σε ολόκληρη την οικογένεια, προϋποθέτει δυναμική προσήλωση σε συστημικές παρεμβάσεις στην οικογένεια, καθώς και μια ευχέρεια στην διάκριση διαφορετικών πρακτικών, προκειμένου να δουλέψουμε με την οικογένεια στην θεραπεία των εξαρτήσεων.  Για παράδειγμα, για αρκετά χρόνια ο στόχος των θεραπευτών στόχευε σε στόχους που θα κάλυπταν τις ατομικές ανάγκες του ασθενή τους, αλλά άφηνε την υπόλοιπή οικογένεια εκτός θεραπευτικής διαδικασίας.

Η συνεργασία των δυο προσεγγίσεων  προϋποθέτει μια επανεξέταση των υποθέσεων που υπάρχουν και στους δύο τομείς. Τυπικά ο θεραπευτής ενός εξαρτημένου θα του ζητήσει και θα τον διευκολύνει να μάθει να παίρνει την ευθύνη να φροντίζει τον εαυτό του μόνος του. Αυτή η αλλαγή όμως, όσο και λειτουργική να είναι, είναι σίγουρο ότι θα επηρεάσει ταυτόχρονα και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Είπαμε, ότι αλλαγές σε ένα μέρος του συστήματος, προκαλούν αλλαγές και στα υπόλοιπα μέλη του ιδίου συστήματος. Και ενώ ζητάμε από τον εξαρτημένο να αναλάβει την φροντίδα του εαυτού του, συχνά, ιδιαίτερα αν δεν δουλεύουμε ταυτόχρονα με τη οικογένεια, δεν το προετοιμάζουμε για την αντίδραση των υπολοίπων μελών σε αυτήν του την αλλαγή. Έτσι λοιπόν με την ενοποίηση  της οικογενειακής θεραπείας, οι αντιστάσεις για αλλαγή γίνονται αντιληπτές, και σε δεύτερο επίπεδο βοηθάει ολόκληρη την οικογένεια να ακολουθήσει στην θετική αλλαγή  τον εξαρτημένο.

Συνεπώς σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο θεραπείας της εξάρτησης που βασίζεται στην οικογενειακή θεραπεία, η λειτουργικότητα της οικογένειας, αλλά και η λειτουργικότητα του ατόμου (του εξαρτημένου), κατέχουν σημαντικό ρόλο στην διαδικασία της  αλλαγής. 

ΚΕΝΤΡΟ BLOG: Νέο Εντατικό Τριήμερο στην Αίγινα Συντήρηση ή Α...

ΚΕΝΤΡΟ BLOG: Νέο Εντατικό Τριήμερο στην Αίγινα
  Συντήρηση ή Α...: Νέο Εντατικό Τριήμερο στην Αίγινα    Συντήρηση ή Αυτοβελτίωση! Για πρώτη φορά το ΚΕΑΣ οργανώνει ένα τριήμερο εντατικό πρόγραμμα που ...

Νέο Εντατικό Τριήμερο στην Αίγινα 
  Συντήρηση ή Αυτοβελτίωση!

Για πρώτη φορά το ΚΕΑΣ οργανώνει ένα τριήμερο εντατικό πρόγραμμα που απευθύνεται σε ανθρώπους που είναι σε διαδικασία ανάρρωσης.

Δεν είναι απαραίτητο να έχουν τελειώσει το πρόγραμμα του ΚΕΝΤΡΟΥ, χρειάζεται όμως να είναι πλήρη αποχή και σε διαδικασία Αυτό-βελτίωσης.

7 – 10 Ιουνίου    2012           **  ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟΣ  ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΕΣΕΩΝ

Για όλες τις παραπάνω δράσεις η minimum συμμετοχή είναι 12 άτομα και ηmaximum 22 άτομα.

Το πρόγραμμα του τριημέρου θα γίνει σε ένα υπέροχο κτήμα στην Αίγινα στην Οικία Καραπάνου (πληροφορίες βλέπε: www.karapanou.com).   

Η οικονομική συμμετοχή είναι 200€ το άτομο και περιλαμβάνει 3 διανυκτερεύσεις & 3 γεύματα. 

Πληροφορίες για το Εντατικό πρόγραμμα και δηλώσεις συμμετοχής μπορείτε να πάρετε στην γραμματεία του ΚΕΝΤΡΟΥ 210-9249225.

Μια ματιά στον καταναγκαστικό τζόγο.

¨Παίξε, παίξε, παίξε όλη την ζωή σου……. θα μπορούσες να πετάξεις τα λεφτά σου στον υπόνομο…….πρέπει να δεις την αλήθεια κατάματα, είσαι ερωτευμένος, και είσαι ερωτευμένος με μια μηχανή που αναβοσβήνει  τα λαμπάκια της, σου παίρνει τα λεφτά σου και σκοτώνει την ψυχή σου.¨ 

(Ένας εθισμένος στις μηχανές με τα φρουτάκια, 20 ετών, - παράθεση από Griffiths, 1993)

Όπως το αλκοόλ, ο τζόγος κατέχει σημαντική θέση στις εξαρτήσεις. Και αυτός, σαν το αλκοόλ έχει αποτελέσει μια αρκετά δημοφιλή πρακτική διασκέδασης για πολλούς ανθρώπους και κοινωνίες, η οποία όμως σε αρκετές περιπτώσεις ξεφεύγει από κάθε έλεγχο, και καταλήγει στην υπερβολή, με αρκετές και σημαντικές ψυχολογικές, οικογενειακές, και κοινωνικές συνέπειες, τουλάχιστον. 

Όμως ο τζόγος, σε αντίθεση με το Αλκοόλ, κατείχε μέχρι σήμερα περιφερειακό ρόλο στα διάφορα μοντέλα των εθισμών, και είναι μόνο τα τελευταία χρόνια, με την εξάπλωση του στοιχηματισμού που έχουν αναγνωριστεί τα προβλήματα που προκαλεί σε αρκετούς ανθρώπους.

Υπαίτιο για αυτό, σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, είναι η τάση της κοινωνίας να επικεντρώνεται σε πιο ¨επικίνδυνους¨ ή πιο ¨φανερούς¨, εθισμούς, όπως αυτός στο αλκοόλ, στην ηρωίνη, στην κοκαΐνη κ.λ.π.

Και όμως υπάρχει αρκετή προϊστορία στα τυχερά παιχνίδια.

Υπάρχουν αναφορές για αρκετούς Ρωμαίους αυτοκράτορες, με τον Αύγουστο, τον Καλιγούλα, τον Κλαύδιο, και τον Νέρωνα ανάμεσα τους, ότι ήταν εθισμένοι στον τζόγο.

Στη Αγγλία ο Ερρίκος ο 8^ος , νομοθέτησε την απαγόρευση της χαρτοπαιξίας στους ¨κοινούς ανθρώπους¨ , εκτός από την εποχή των Χριστουγέννων, και στην Ιταλία στις αρχές του 16 αιώνα απαγορεύτηκε ο τζόγος, χωρίς όμως αυτή η νομοθεσία να μπορέσει να εφαρμοστεί πρακτικά.

Ακόμα και Ρώσος συγγραφέας Ντοστογιέφσκι αναφέρεται πολύ συχνά σαν ο πιο ξακουστός καταναγκαστικός τζογαδόρος, μάλιστα στην μικρή νουβέλα του, τον Τζογαδόρο, μέσω του ήρωα του, του Αλεξέι Ίβάνοβιτς, μας δίνει ξεκάθαρες περιγραφές για το εμπειρία που βιώνει, κάποιος παθολογικός παίκτης της ρουλέτας.

Αυτό που όμως θα μας απασχολήσει στα επόμενα χρόνια είναι τα κριτήρια με βάση τα οποία κάποιος θεωρείται εξαρτημένος στον τζόγο, αφού τα όποια υπάρχουν μέχρι σήμερα (DSM-IV), θεωρούνται από πολλούς ξεπερασμένα και αμφισβητήσιμα. 

Βασικές Ικανότητες Γνωστικής θεραπείας για την παραμονή του εξαρτημένου σε ουσίες ασθενή στην θεραπεία.

Η διακοπή της θεραπείας σύμφωνα με αναφορές στην διεθνή βιβλιογραφία  συνδέεται με αρκετούς παράγοντες, στους οποίους ξεχωρίζουν:

·         Η θεραπευτική συμμαχία και,

·         Η σοβαρότητα της ψυχοπαθολογίας

Σημαντικά είναι τα ευρήματα από  έρευνες σχετικά με την σχέση της διαδικασίας  διακοπής της θεραπείας και των σταδίων της αλλαγής (Prohaska et al. 1993). Όταν εξετάστηκε η υπόθεση ότι το στάδιο της αλλαγής που βρίσκεται το άτομο συνδέεται και με την παραμονή του στην θεραπεία, τα ευρήματα παρείχαν πολύ χαμηλή υποστήριξη σε αυτήν την υπόθεση.

 Η γνωστική επινόηση  (cognitive conceptualization) των συνεδριών που αναβάλλονται και των διακοπών της θεραπείας.

Συγκεκριμένες καταστάσεις (π.χ., η χρήση των ουσιών) συνδέονται με αρκετές πιθανότητες για να αναβάλει κάποιος την συνεδρία του ή ακόμα και να την διακόψει. Αυτές οι καταστάσεις ενεργοποιούν συγκεκριμένα πιστεύω σχετικά με την θεραπεία ή τον θεραπευτή (π.χ., ¨Η θεραπεία δεν θα βοηθήσει ¨Ο θεραπευτής μου δεν με καταλαβαίνει.¨) και που εκδηλώνονται σαν αυτόματες σκέψεις (π.χ., ¨Δεν αξίζει τον κόπο¨ ή ¨Τι κόπανος¨).   Αυτές οι σκέψεις και πεποιθήσεις οδηγούν σε συναισθήματα και συμπεριφορές που συνδέονται με την διακοπή της θεραπείας.

 Οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές που σχετίζονται με ακυρωμένες συνεδρίες και την διακοπή της θεραπείας, λειτουργούν με κυκλικό τρόπο. Συγκεκριμένα συναισθήματα (π.χ., απόγνωση, θυμός, ανησυχία, ενοχές), και συμπεριφορές (π.χ., χρήση ναρκωτικών, χαμένα ραντεβού) λειτουργούν σαν καταστάσεις που αυξάνουν την πιθανότητα για περαιτέρω χαμένα ραντεβού ή και διακοπή θεραπείας.

Ο Beckam (1992) αναφέρει ότι τα χαμένα ραντεβού στην αρχή της θεραπείας προέβλεπαν σε μεγάλο βαθμό διακοπή της θεραπείας που ακολουθούσε αργότερα. Είναι τυπικό, ειδικά στην θεραπεία εξαρτήσεων σε ανοιχτά πλαίσια (outpatient treatment), τα άτομα να γίνονται επιφυλακτικά, και να πιστεύουν ότι ¨Η θεραπεία δεν δουλεύει¨, ιδιαίτερα όταν βιώνουν ισχυρές επιθυμίες για χρήση, ή/και κάνουν μια υποτροπή. Οδηγούνται συνεπώς στο να ακυρώσουν ή να χάσουν μια συνεδρία. Αυτό οδηγεί σε συναισθήματα απάθειας, απογοήτευσης, ή/και ενοχών. Με την σειρά τους αυτά τα συναισθήματα οδηγούν και σε άλλες ακυρώσεις ή χαμένες συνεδρίες, μέχρις ότου ο φαύλος κύκλος αυτός οδηγήσει τελικά σε διακοπή της θεραπείας.

Καταστάσεις που συνδέονται με ακυρωμένες/χαμένες συνεδρίες και διακοπή.

Σε αυτές τις καταστάσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ή χρήση του αλκοόλ ή άλλων ναρκωτικών, μεγάλες περίοδοι αποχής, νομικά προβλήματα, ιατρικά προβλήματα, ψυχολογικά προβλήματα, οικογενειακά ή προβλήματα σχέσεων, λογιστικά προβλήματα, και προβλήματα στην θεραπευτική σχέση. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι αυτά τα προβλήματα δεν οδηγούν αυτά καθαυτά σε ακύρωση συνεδριών ή διακοπή θεραπείας. Αντίθετα, ενεργοποιούν πιστεύω ή σκέψεις που αυτές οδηγούν σε συμπεριφορές όπως το να μην έρθει κάποιος στην προγραμματισμένη συνεδρία ή να διακόψει την θεραπεία του. Κάποιοι, διακόπτουν την θεραπεία όταν κάνουν χρήση, ενώ κάποιοι άλλοι την συνεχίζουν. Κάποιοι διακόπτουν όταν αντιμετωπίζουν νομικά, ψυχολογικά, ιατρικά ή προβλήματα σχέσεων, ενώ άλλοι διακόπτουν μόλις τα λύσουν (ιδιαίτερα αν έχουν ξεκινήσει την θεραπεία για να αποφύγουν τις αρνητικές συνέπειες αυτών των προβλημάτων).

Δημιουργία και διατήρηση συνεργατικής θεραπευτικής σχέσης με τους εξαρτημένους ασθενείς

Σίγουρα η πιο σημαντική στρατηγική για να μειωθούν οι διακοπές από την θεραπεία είναι το να αναπτυχθεί μια γνήσια, ζεστή σχέση ενσυναίσθησης και φροντίδας με τον εξαρτημένο ασθενή.  Ενώ αρκετοί θεραπευτές έχουν  την ικανότητα να δημιουργούν τέτοιες σχέσεις με τους ασθενείς , αυτές οι ικανότητες φαίνεται να χάνονται όταν δουλεύουν με εξαρτημένους ασθενείς. Υπάρχει η υπόθεση ότι η κούραση των θεραπευτών είναι αποτέλεσμα των αρνητικών πεποιθήσεων σχετικών με την αποτελεσματικότητα τους με τους εξαρτημένους ασθενείς. Π.χ.

·         Είναι ανώφελο, δεν θα αλλάξει ποτέ αυτός.

·         Η επιτυχία της προσπάθειας του είναι δικό μου επίτευγμα

Πολλοί θεραπευτές δεν συνειδητοποιούν τις αρνητικές τους αντιδράσεις στους εξαρτημένους στα ναρκωτικά ασθενείς. Η διαδικασία της συνεργασίας ξεκινά μόνο όταν αναγνωρίσουν αυτά τα αρνητικά συναισθήματα προς τους ασθενείς τους.

Είναι σημαντικό οι θεραπευτές να δουν ότι οι αρνητικές τους πεποιθήσεις μεγιστοποιούν (μεγεθύνουν) τα προβλήματα των ασθενών τους  να αυξάνουν τις πιθανότητες για διακοπή από την θεραπεία. Οι ασθενείς συχνά αναγνωρίζουν την απόγνωση των θεραπευτών τους, και η ανταπόκριση τους είναι να διακόψουν από την θεραπεία. Αυτό το γεγονός, πάλι με κυκλικό τρόπο, αυξάνει την απόγνωση των θεραπευτών. Ο Magnavita (1994) περιέγραψε τις διακοπές σαν ένα γεγονός που αποθαρρύνει τον θεραπευτή.

Η πλήρης αποχή είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τους εξαρτημένους από το αλκοόλ και τα ναρκωτικά ασθενείς. Παρόλα αυτά οι θεραπευτές ενθαρρύνονται να συναντούν τους ασθενείς ¨εκεί που αυτοί βρίσκονται¨ στην διαδικασία να αλλάξουν. Αυτό μπορεί να γίνει με το να βοηθήσουν τους ασθενείς τους να μάθουν σημαντικά μαθήματα από κάθε επεισόδιο της χρήσης τους.  Για να το θέσουμε πιο απλά, οι θεραπευτές ενθαρρύνονται να δεχτούν το γεγονός ότι οι ασθενείς τους περιστασιακά ή και πιο συχνά, θα καταφεύγουν στην χρήση των ναρκωτικών. Οι θεραπευτές που προσπαθούν να πείσουν ή να κάνουν τους ασθενείς τους να αλλάξουν γνώμη και να απέχουν από τις ουσίες, είναι συχνά αναποτελεσματικοί.

Κλείνοντας υπενθυμίζουμε ότι η άρτια εκπαίδευση αλλά και η συνεχής εποπτεία στο γνωστικό μοντέλο είναι ο καλύτερος τρόπος για να εξασφαλιστεί το γεγονός οι θεραπευτές να είναι όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικοί

Το ΚΕΑΣ στο πλαίσιο της ερευνητικής του δραστηριότητας ξεκινάει καινούργια μεγάλη έρευνα. Η έρευνα θα βασίζεται στις αρχές του Grounded Theory, και στοχεύουμε σε δείγμα που να ξεπερνά τα 50 άτομα τουλάχιστον. Αναζητούμε άτομα που βρίσκονται σε αποχή από τις ουσίες τουλάχιστον για 3 έτη, (δεν έχει σημασία να έχουν ακολουθήσει κάποιο ιδιαίτερο πρόγραμμα), τα οποία θα ήθελαν να συμμετάσχουν (ανώνυμα)  στην έρευνα μας, και να μας αφηγηθούν οι ίδιοι την εικόνα που έχουν για την χρήση τους και την εμπειρία τους.

Για πληροφορίες επικοινωνήστε με το 210 9249225 ζητώντας τον Αλέξανδρο Λάππα, υπεύθυνο έρευνας και εκπαίδευσης.

Εγώ σώζω ζωές! Εσύ τι δουλειά κάνεις;  

Με ρίζες που φτάνουν πίσω στο 1948 στην Μινεσότα των ΗΠΑ, ο σύμβουλος εξαρτημένων ανθρώπων δεν είναι ένα επάγγελμα σαν όλα τα άλλα. Δεν είναι μόνο ένα μέσον για να κάνεις καριέρα, αλλά είναι ταυτόχρονα και ένας τρόπος να κάνεις την διαφορά στις ζωές πολλών ανθρώπων και στην κοινωνία γενικότερα.

Τι περιλαμβάνει όμως η βασική εκπαίδευση ενός  θεραπευτή;

Οι 12 βασικές λειτουργίες του συμβούλου:

1. Επιλογή - Η διαδικασία κατά την οποία  ένας ασθενής χαρακτηρίζεται κατάλληλος και έτοιμος ώστε να προωθηθεί σε κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα.  

2. Εισαγωγή- Τα διαδικαστικά που αφορούν στην αρχική αξιολόγηση για την εισαγωγή σε κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα. 

3. Προσανατολισμός -  Η περιγραφή του προγράμματος στον ασθενή: 

• Γενική δομή και στόχοι του προγράμματος
• Επεξήγηση των κανονισμών συμπεριφοράς/ ασφάλειας που θα πρέπει να συμφωνηθούν με τον ασθενή και ενημέρωση ότι σε περίπτωση αθέτησης τους θα υπάρξει επαναπροσδιορισμός  της θεραπευτικής σχέσης
• Όταν πρόκειται για ανοικτό πρόγραμμα, ακριβή ενημέρωση για τις ώρες που προσφέρονται υπηρεσίες σε ασθενείς.
• Δικαιώματα του ασθενή. 

4. Αξιολόγηση - Οι διαδικασίες μέσα από τις οποίες ο σύμβουλος ή το σύστημα του προγράμματος  αναγνωρίζει και εκτιμά τις δυνάμεις και τις αδυναμίες του ασθενή, τα προβλήματα και τις ανάγκες του ώστε να σχεδιάσει ατομικό θεραπευτικό πλάνο. 

5. Θεραπευτικό πλάνο - Η διαδικασία μέσα από την οποία ο ασθενής και ο σύμβουλος του:
• Αναγνωρίζουν και καταγράφουν με σειρά προτεραιότητας τα προβλήματα που χρειάζονται επίλυση
• Συμφωνούν για τους άμεσους αλλά και για τους μακροπρόθεσμους στόχους της θεραπείας
• Αποφασίζουν την πορεία της θεραπείας και τα μέσα που θα χρησιμοποιήσουν. 

6. Συμβουλευτική -  (Ατομική, Ομαδική, Οικογενειακή). Η πρακτική εξειδικευμένων πρακτικών που έχουν στόχο να βοηθήσουν το άτομο, την οικογένεια ή ακόμα και ομάδες να πετύχουν στόχους μέσα από:
• Εξερεύνησης του προβλήματος και των συνεπειών
• Εξέταση συμπεριφορών και συναισθημάτων
• Εξέταση εναλλακτικών τρόπων αντιμετώπισης  και
• Λήψη αποφάσεων και δράση 

7. Διαχείριση περιστατικών – Δραστηριότητες που  αξιοποιούν όλες τις διαθέσιμες υπηρεσίες, οργανισμούς, και ανθρώπους προκειμένου να βοηθήσουν στην επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί μέσα από ένα συγκεκριμένο πλαίσιο δράσης. Μπορεί να υπάρξουν περιπτώσεις συμφωνημένης παράλληλης παρέμβασης. 

8. Διαχείριση κρίσεων – Υπηρεσίες που αντιμετωπίζουν έντονες κρίσεις που είναι σχετικές με ανάγκες του ασθενή που έχουν προκύψει από την κατάχρηση ψυχοτρόπων ουσιών.   

9. Εκπαίδευση του ασθενή – Παροχή πληροφοριών σε ατομικό επίπεδο ή και ομαδικό, για θέματα που αφορούν την εξάρτηση από τα ναρκωτικά και το αλκοόλ καθώς και τις υπηρεσίες και πηγές υποστήριξης που είναι διαθέσιμες. 

10. Παραπομπή – Αναγνώριση αναγκών του ασθενή που δεν μπορούν να καλυφθούν από τον σύμβουλο ή την συγκεκριμένη υπηρεσία, και παροχή βοήθειας για την αναζήτηση και εύρεση υποστήριξης από υπηρεσίες πιο κατάλληλες γι’ αυτόν. 

11. Αναφορές και τήρηση αρχείου –  Καταγραφή και φύλαξη όλων των πληροφοριών που αφορούν στον ασθενή. Αυτό περιλαμβάνει όλα τα έντυπα  που έχουν συμπληρωθεί για το ασθενή καθώς και όλα τα τεστ και οι αξιολογήσεις που του έχουν γίνει, αναφορές των ατομικών συνεδριών, θεραπευτικό πλάνο, καταγραφή της πρόοδος του,  και γενικά όλα τα στοιχεία που αφορούν στην θεραπεία του συνολικά.  

12. Συσκέψεις με άλλους επαγγελματίες που αφορούν στις υπηρεσίες που παρέχονται στο ασθενή από το συγκεκριμένο πρόγραμμα – σχέσεις με συναδέλφους επαγγελματίες από την ίδια υπηρεσία ή και από άλλη προκειμένου να εξασφαλιστεί η υψηλότερη δυνατόν ποιότητα παροχής υπηρεσιών στον ασθενή.

 Για όποιον ενδιαφέρεται για περισσότερες πληροφορίες ή για συμμετοχή στο προσεχές εκπαιδευτικό πρόγραμμα (2012 – 2014) καλέστε στο 210 92490225 για να εκδηλώσετε το ενδιαφέρον σας.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΖΕΥΓΑΡΙΟΥ

«Δημιουργώντας εκείνες τις σχέσεις και τις συζητήσεις που επιτρέπουν στους συμμετέχοντες να αποκτήσουν πρόσβαση στις δυνατότητες τους και να αναπτύξουν δεξιότητες εκεί που δεν φαίνονταν να υπάρχουν  πριν»                                                     
                                                                 Harlene Anderson                               

Βασικές Αρχές

Η Οικογενειακή Θεραπεία αποτελεί μία πολυεπίπεδη θεραπευτική προσέγγιση.  Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία η οικογένεια καλείται να αναπτύξει το ίδιο της το δυναμικό, να αυξήσει τις δυνατότητες της και να δημιουργήσει νέες πιθανότητες. Σε συνεργασία με την οικογένεια και σε ένα πλαίσιο που σχεδιάζεται ειδικά για κάθε περίπτωση, η έμφαση δίνεται στις δυνάμεις που χρειάζεται να κινητοποιηθούν προκειμένου να επιτευχθεί η αλλαγή και να εντοπιστούν οι λύσεις. Οι θεραπευτικές συνεδρίες επικεντρώνονται στην κατανόηση των σκέψεων, των συναισθημάτων και των συμπεριφορών των μελών στο πλαίσιο της οικογένειας.

Το θεωρητικό υπόβαθρο της δουλειάς μας  βρίσκεται στη συστημική επιστημολογία και οπτική, αξιοποιώντας και συνθέτοντας θεραπευτικές προσεγγίσεις, ανάλογα με το θεραπευτικό πλάνο που σχεδιάζεται για  κάθε οικογένεια, προσαρμοσμένο στις  ιδιαίτερες ανάγκες της.

Στόχοι

Η Οικογενειακή Θεραπεία βοηθά τα άτομα και τις οικογένειες να κατανοηθεί μια συμπεριφορά-δυσκολία ενός μέλους στο πλαίσιο της δυναμικής της οικογένειας και να δουλέψει η οικογένεια συνεργατικά προς την κατεύθυνση λύσεων.  Τέτοιες δυσκολίες μπορεί να είναι συμπτώματα όπως κατάθλιψη, άγχος, φοβίες, διαταραχές διατροφής, ψυχοσωματικές διαταραχές, οικογενειακές συγκρούσεις, κρίσεις ή αλλαγές φάσης ζωής, ασθένεια. Επίσης δυσκολίες και συμπτώματα παιδιών και εφήβων όπως προβλήματα συμπεριφοράς, επιθετικότητα, δυσκολίες στο σχολείο, προβλήματα ανάπτυξης. Ο στόχος είναι η ενδυνάμωση των υγιών μερών των ατόμων, μέσα από την κατανόηση:

Α. Των δυναμικών σχέσεων των μελών της οικογένειας

Β. Των ατομικών εμπειριών και βιωμάτων  των μελών

Γ. Των διαγενεακών συνδέσεων

Δ. Της επιρροής του κοινωνικό -πολιτισμικού περιβάλλοντος

“ …όχι να λύσουμε ότι είχαμε αντιληφθεί ως πρόβλημα ,αλλά να αναπτύξουμε μέσα από καινούργιους τρόπους αντιμετώπισης, καινούργιους κοινωνικά ξεκάθαρους δρόμους μπροστά, μέσα στους οποίους  τα παλιά προβλήματα γίνονται ασήμαντα”    

                                                                                                                                      J.   Shotter

Διαδικασία και κόστος

Γνωρίζουμε  ότι το κόστος  μιας  αποτελεσματικής  θεραπευτικής διαδικασίας ξεπερνάει τις οικονομικές δυνατότητες πολλών συνανθρώπων  μας σήμερα . Στόχος μας είναι να ανταποκριθούμε άμεσα στο αίτημα των ανθρώπων που έχουν ανάγκη την βοήθεια μας  και να σχεδιάσουμε μαζί τους  μια θεραπευτική παρέμβαση που θα είναι θεραπευτικά γόνιμη και οικονομικά προσιτή .

Για να επικοινωνήσετε μαζί μας καλέστε στο 210 9249225 .

Υπεύθυνοι προγράμματος

Πέπη Μπελέκου MSc     ,  Βασίλης Χαραλαμπόπουλος  MSc  

Πως κινητοποιείς κάποιον να αλλάξει;

Αυτή είναι η πιο συχνή και αγωνιώδης ερώτηση που κάνουν μέλη οικογενειών με προβλήματα εξάρτησης, αλλά και πολλοί φίλοι των εξαρτημένων, που παρακολουθούν ανήμποροι τους αγαπημένους τους να καταστρέφονται μέρα με την ημέρα.  Η Παρέμβαση (Intervention) που είναι μια μέθοδος/παρέμβαση  που είναι σχεδιασμένη για να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα. Υπάρχουν πολλές απόψεις σχετικά με το τι μπορεί να κάνει η οικογένεια του εξαρτημένου ή οι φίλοι του ή ακόμα και οι εργοδότες του. Από το κλασσικό πέτα τον έξω , στο δρόμο, από πιο ήπιες και χαλαρές προσπάθειες αντιμετώπισης. Η παρέμβαση, μέσα από εκπαίδευση της οικογένειας σε μια λιτή αλλά καθαρή και σαφή αντιμετώπιση, βοηθάει παρουσιάζοντας μια μέση οδό. Αυτή δεν βασίζεται στην επιθετική αντιπαράθεση, που ξέρουμε ότι όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά σε πολλές περιπτώσεις κάνει και μεγαλύτερη ζημιά. Αντίθετα είναι βασισμένη στις αρχές της προσωποκεντρικής σχολής, που επικοινωνεί με σεβασμό και ενσυναίσθηση προς όλα τα μέλη της οικογένειας, καθώς επίσης και στην επιστημολογία της διαδικασίας αλλαγής, που μας έχει διδάξει τόσα πολλά για το πώς αλλάζουν οι άνθρωποι προβληματικές συμπεριφορές αλλά και δομές.  Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με τους ανθρώπους του κέντρου, που πρόθυμα θα μιλήσουν μαζί σας για το θέμα.  

Νέο πρόγραμμα πρόληψης υποτροπής. Mindfulness Based Relapse Prevention.

Η πρόληψη υποτροπής που βασίζεται στην  ¨πλήρη επίγνωση¨ (Mindfulness Based Relapse Prevention) είναι ένα πρόγραμμα που ενοποιεί πρακτικές διαλογισμού που στοχεύουν στην πλήρη ενημερότητα της συνολικής κατάστασης που το άτομο βιώνει (σκέψεις, αισθήσεις, συναισθήματα, τάσεις), μαζί με τις παραδοσιακές τεχνικές της πρόληψης υποτροπής.  Η κλασσική πρόληψη υποτροπής είναι μια γνωστική συμπεριφορική τεχνική σχεδιασμένη ώστε να προλάβει/αποφύγει μια υποτροπή, ή ακόμα αν αυτή έχει συμβεί να βοηθήσει στην διαχείριση της,  και απευθύνεται σε άτομα που έχουν ολοκληρώσει μια θεραπευτική προσπάθεια απεξάρτησης . Με την ίδια λογική η μέθοδος της πρόληψη υποτροπής που βασίζεται στην πλήρη επίγνωση, έχει σχεδιαστεί σαν ένα πρόγραμμα μεταθεραπευτικής φροντίδας για να υποστηρίξει μακροπρόθεσμα τα οφέλη της θεραπείας της εξάρτησης. Σε δεύτερο επίπεδο στοχεύει στην προώθηση ενός σταθερού και ισορροπημένου στυλ ζωής για τα άτομα που βρίσκονται σε ανάρρωση. Με διαφορετικό τρόπο, όντας ξεχωριστή μέθοδος, ασχολείται με κοινά θέματα με την παραδοσιακή πρόληψη υποτροπής. Η διαχείριση των καταστάσεων υψηλού κινδύνου, η αντιμετώπιση τάσεων και σκέψεων για χρήση, η διαχείριση προβληματικών καταστάσεων, είναι βασικά κοινά χαρακτηριστικά και των δύο προσεγγίσεων.  Είναι ότι πιο φρέσκο στο χώρο της απεξάρτησης, αφού το όλο μοντέλο παρουσιάστηκε ολοκληρωμένο στις αρχές του 2011. Τέλος, είναι το τελευταίο έργο στην ζωή του μεγάλου ερευνητή και συγγραφέα του έξοχου βιβλίου ¨Πρόληψη Υποτροπής¨, Alan Marlatt, ο οποίος λίγο μετά την ολοκλήρωση του απεβίωσε, αφήνοντας πίσω του κληρονομιά σε όλους μας αυτό το έξοχο και πάρα πολύ λειτουργικό δημιούργημα.